Wat doe ik als een cliënt veelvuldig contact blijft zoeken na beëindigen van de behandeling?

Acht maanden na het beëindigen van de behandelingsrelatie blijft een van mijn cliënten contact zoeken. Ik krijg connectieverzoeken via LinkedIn en Facebook en krijg berichten via WhatsApp en e-mail. De cliënt heeft ook gezegd mij thuis op te gaan zoeken. Ik heb meermaals aangegeven geen contact meer te willen en ik voel mij bedreigd.
De politie zegt een zogenaamd stop-gesprek te willen voeren, maar dan moeten ze wel weten om wie het gaat. Mag ik de naam van deze cliënt noemen of geldt hiervoor het beroepsgeheim?

Antwoord

Het beroepsgeheim, de geheimhoudingsplicht, heeft betrekking op alle informatie en kennis die is verkregen uit de behandelingsrelatie. Als er geen toestemming is van de cliënt, mag deze informatie vanwege deze geheimhoudingsplicht niet aan derden gegeven worden. Maar er zijn uitzonderingen. Wanneer er sprake is van een zeer problematische situatie kan er een ‘conflict van plichten’ optreden, bijvoorbeeld wanneer de geheimhoudingsplicht en de (morele) verplichting dreigend gevaar af te wenden met elkaar conflicteren.

In de beroepscode voor psychotherapeuten gelden vijf voorwaarden ter afweging:

• De psychotherapeut moet al het redelijke in het werk stellen om toestemming van de cliënt te krijgen;
• De psychotherapeut moet in gewetensnood verkeren door het handhaven van de geheimhoudingsplicht;
• Er is geen andere weg dan doorbreking van het geheim om het probleem op te lossen;
• Het is vrijwel zeker dat het niet-doorbreken van het beroepsgeheim aanwijsbaar gevaar op zal leveren voor derden en/of de psychotherapeut;
• De psychotherapeut moet er vrijwel zeker van zijn dat bovengenoemd gevaar kan worden voorkomen of beperkt.

Bij deze afweging is het van belang om te reflecteren of er sprake is van een reële dreiging waarbij melding of aangifte kan voorkomen dat er slachtoffers vallen. Bij de afweging is de achtergrond van de cliënt, de betekenis van diens gedrag, de therapiesetting en de context waarin gezegd wordt de psychotherapeut thuis op te zoeken relevant en dit alles moet meegewogen worden. De vraag is dus of er sprake is van een aanwijsbaar gevaar of dat het gaat over een ongewenste of vervelende situatie.

De psychotherapeut moet afwegen of de situatie op een minder ingrijpende manier kan worden opgelost. Er moet altijd gekozen worden voor de minst ingrijpende manier. Daarnaast moet er een inschatting gemaakt worden dat het nadeel van de melding of aangifte opweegt tegen het voordeel. Deze afwegingen zijn moeilijk te maken wanneer de psychotherapeut de situatie als bedreigend ervaart. Om deze afweging zorgvuldig te kunnen maken is bespreking met collega's en het benutten van intervisie noodzakelijk.

Als de psychotherapeut na bovenstaande afweging besluit om melding of aangifte te doen bij de politie en de gegevens van cliënt te delen, dan is het van belang om zoveel mogelijk zorgvuldigheid te betrachten:

• Door de cliënt schriftelijk te laten weten geen enkele vorm van contact te wensen, aangezien de behandelingsrelatie is beëindigd, en dat hij/zij op geen enkel bericht van cliënt (via mail of sociale media) meer zal reageren;
• Door te melden dat de psychotherapeut, wanneer dit niet wordt nageleefd, de politie zal inschakelen;
• Door het beroepsgeheim zo min mogelijk te schenden. Dus wel naam en adresgegevens, maar uiteraard niets delen over de behandeling of medische gegevens van de cliënt. Er dient volstaan te worden met gegevens die betrekking hebben op de (strafbare) feiten waarvan melding of aangifte wordt gedaan. Mocht cliënt eerder dreigend of gewelddadig zijn geweest richting hulpverleners, dan kan het een overweging zijn om deze informatie te delen met de politie met als doel dat zij een goede inschatting van de dreiging kunnen maken. 

Conclusie

Bij het nemen van een dergelijk besluit gelden forse zorgvuldigheidseisen zoals overleg met vakgenoten en eerst minder ingrijpende maatregelen nemen. Als toch wordt besloten de politie in te schakelen dan moet de psychotherapeut slechts het hoogstnoodzakelijke aan informatie delen.

Meer lezen

• De Beroepscode voor psychotherapeuten (2018) (pdf) is een onmisbare leidraad voor het beroepsmatig handelen van iedere psychotherapeut. Door aanpassingen in wet- en regelgeving hebben we enkele wijzigingen Beroepscode (pdf) op een een rij gezet 

• KNMG Beroepsgeheim en politie-justitie (PDF)

• Handreiking beroepsgeheim de Nederlandse ggz  (PDF)

• Mag ik mijn beroepsgeheim doorbreken als een patiënt een dreigement uit? | KNMG